Heilige boeken en religieus extremisme

De mens is een behoeftig wezen. De mens wil de werkelijkheid van het bestaan doorgronden. De zin van het leven dat we leiden in de schamele tijd die we op deze aardbol doorbrengen. Wat doen we hier eigenlijk? Waarom zijn we hier? Waarom bestaan we? Toeval, evolutie, schepping, een droom? Wie zal het zeggen. We zullen er nooit achter komen. De werkelijkheid achter de menselijke existentie laat zich niet kennen. De Duitse filosoof Heidegger heeft dit onthutsende besef in zijn filosofische werken treffend verwoord: de mens is geworpen op deze aarde. Door wie en waarom?

Heidegger had geen flauw idee. De mens is er gewoon, Dasein, en hij moet het maar zien te rooien. Heidegger heeft veel van zijn boeken aan dit droefmakende onderwerp gewijd. Zo’n uitgangspositie is natuurlijk uiterst onbevredigend. Nieuwsgierigheid is gelukkig ook een menselijke eigenschap. De mens wil begrijpen en verklaren. Hij heeft daartoe gelukkig de middelen tot zijn beschikking: hersens, het denken en de taal. De mens gaat aan de slag en maakt een verhaal. Het verhaal dat alles verklaart: de aarde, de mens, het leven, de dood en vooral ook het leven na de dood. Het verhaal ontstaat niet zomaar, het verhaal groeit, wordt aangepast, geamendeerd en bijgeslepen. Dat kan een tijdje duren. Jaren, eeuwen zelfs. Uiteindelijk is het verhaal klaar: er is een Heilig Boek ontstaan. De mens noemt het Heilig Boek Bijbel, Thora, Koran, Veda.

De mens heeft Het Verhaal voltooid. Voor de punten waar hij er niet uitkomt – het onverklaarbare, het mysterie, het raadsel – vindt de mens een oplossing: God treedt ten tonele. De almachtige, alomvattende scheppingskracht achter de schermen. De Altijd Aanwezige. Niet een direct waarneembare entiteit, maar wel het missing piece in het verhaal. Het Heilig Boek bevat nu een plausibele, min of meer logische tekst die de mens kan gebruiken als leidraad en inspiratiebron voor zijn aardse leven. Het Heilig Boek wordt zo een goed leesbaar en intern consistent verhaal. Door de introductie van God is voor alles een verklaring. Kort gezegd: het Heilig Boek is de waarheid geworden.

De mens is nu een gelovige. Zijn geloof is gebaseerd op het verklarende en zingevende verhaal in het Heilige Boek. De mens kan het leven weer aan: het beest van het mysterie is getemd. De waarheid ligt open voor iedereen. Sommige gelovigen gaan verder: de waarheid moet worden verspreid en verdedigd tegen aanvallen van buitenaf. Het Heilig Boek wordt de kern van het leven. Haal het Heilig Boek weg en het leven wordt weer onbegrijpelijk, zwart en beangstigend. De mens wordt dan hard teruggeworpen op zichzelf. Het Heilig Boek gaat niet alleen meer over de waarheid, het belichaamt de fysieke werkelijkheid van het leven. De waarheid van de tekst is werkelijkheid geworden. De mens is gehouden het beschermen van de waarheid tot het doel van zijn leven te maken.

De evolutie van het Heilig Boek van inspiratiebron voor het menselijk leven tot doel op zich van het menselijk leven weerspiegelt de ontwikkeling van gelovige tot religieus extremist. De zin van het leven bestaat uit het erkennen en verspreiden van de waarheid die is vervat in het Heilig Boek. De religieuze strijd is geboren, de heilige oorlog, de kruistocht, de jihad. Alle middelen zijn daarbij geoorloofd: intimidatie, onderdrukking, terreur. De zin van het leven is voor de religieuze extremist tenslotte de erkenning van de waarheid door alle aardbewoners. Dat doel heiligt voor hem alle middelen. De mens is in de visie van de religieuze extremist alleen op deze wereld om de waarheid te verkondigen en tot werkelijkheid van het leven te maken.

Ziedaar de Werdegang van de religieuze extremist. De verspreiding van het verhaal dat bedoeld was als troost voor de onbegrepen zin van het leven is voor hem een dwingende opdracht geworden. Zijn waarheid is de werkelijkheid van het leven zelf geworden. Relativering van die waarheid past niet in het denken van de religieuze extremist. Dat zou de zin van zijn hele bestaan aantasten. De waarheid is absoluut en onveranderlijk. Hij zal dit tot zijn laatste snik uitdragen. Zijn taal en denkwijze zijn doordrongen van de absolute waarheid die is vastgelegd in het Heilige Boek. Discussie over en kritiek op de waarheid is niet aanvaardbaar. De ongelovigen begrijpen dit niet en moeten daarom met geweld tot het juiste inzicht worden gebracht.

Verklaring van het leven, waarheid en werkelijkheid zijn in het gedrag en denken van de religieuze extremist nauwelijks van elkaar te scheiden. Deze begrippen vormen een gesloten systeem, een bastion van bescherming. Discussie en debat zijn alleen mogelijk binnen de kaders van deze geslotenheid. Dan moet je zelf ook gaan denken als de extremist. Dat is natuurlijk niet te doen. Er valt daarom weinig te verwachten van een dialoog van andersdenkenden met religieuze extremisten. Ze spreken een andere taal en leven in een andere wereld. Een trieste constatering.

Advertenties

6 comments

  1. Eigenlijk mis je een belangrijk bestanddeel van de religie: de spirituele ervaring (William James: Varieties of relgious experience). De religieuze ervaring waardoor je, tengevolge van een aanval van innerlijke oprechtheid, tijdelijk verlost bent van de hypnose van de valse identificaties die de angst voor de dood met zich meebrengt.(Ernest Becker: The denial of death) Het merkwaardige is dat in het fundamentalisme die valse identificaties weer met dubbele kracht terug komen.

  2. Een interessante opmerking; echter niet zozeer het onderwerp van mijn artikel. Mijn artikel gaat over waartoe het denken op basis van overconcentratie op een Heilig Boek kan leiden. Troost wordt achtereenvolgens waarheid, werkelijkheid en opdracht. Dat is de basis voor religieus extremisme. Daar kan natuurlijk spirituele ervaring bijkomen.

  3. Spirituele ervaringen zijn niet exclusief het domein van religie. Het is heel goed mogelijk ervaringen te hebben die spiritueel zij, zonder daar religieuze dogma’s aan te koppelen.

  4. Inderdaad kijk naar Israel.

    Waar Religuese Extremisten de boventoon voeren.

    Waar ze maar doorgaan met Koloniseren omdat ze denken Ubermenschen te zijn en dat hun God hen dat Land gegeven heeft

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s