Repliek. Reacties op mijn artikel over monotheïsme en terrorisme.

Dante had het 700 jaar geleden al goed gezien: Lasciate Ogni Speranza, Voi Ch’Entrate. Laat alle hoop maar varen, als je hier binnentreedt. En dan had hij het over de hel. Als je een beschouwing schrijft over een beladen onderwerp als de relatie tussen religie en terrorisme, kan je inderdaad enig hellevuur verwachten. Zeker na plaatsing van het stuk in de papieren editie van De Volkskrant op Oudejaarsdag en op de website VK-Opinie een paar dagen later.

Naast een aantal serieuze, positieve reacties vlogen me ook nogal wat voetzoekers en luchthuilers om de oren. En daar wil ik het nu over hebben. De meeste nette reactie was nog dat mijn artikel Cliteurs Ongelijk: monotheïsme en terrorisme geen boekbespreking was, maar een opinie. Met die vaststelling ben ik het geheel eens. Mijn artikel ging over één enkel thema uit het recente boek van Paul Cliteur: de stelling dat de monotheïstische godsdienst uiteindelijk leidt tot terrorisme. Ik heb gepoogd duidelijk te maken dat deze stelling in ieder geval niet opgaat voor het Jodendom. Het Jodendom kent geen terroristische traditie. Belangrijkste reden: de buffer die in de loop van de tijd is ontstaan tussen het Heilige Boek en de dagelijkse religieuze praktijk.

Een buffer die wordt gekenmerkt door een traditie van “tekstkritiek, religieuze discussie, respect voor het leven en ontbreken van bekeringsdrift ten aanzien van andere volkeren en religies.” Pas wanneer de buffer ontbreekt en er een klimaat ontstaat van “letterlijke interpretatie van heilige teksten, slaafs navolgen van regels, een doodscultus, wraakzucht en de wil om het ware geloof gewapenderhand te verbreiden”, zijn de wortels van het terrorisme gezaaid. Niet het monotheïstische karakter van een godsdienst an sich zorgt voor terreur. Zoals ik mijn collega-blogger West_23 onlangs zei: “Geloof leidt niet per definitie tot terrorisme. Daarvoor zijn destructieve leermeesters nodig.” Religie krijgt zijn betekenis pas door de manier waarop gelovigen geleerd wordt met het Heilige Boek om te gaan.

Een destructieve houding bij het omgaan met het Heilige Boek doet zich voor in bepaalde radicale islamistische kringen. Let wel: hier wordt het woord islamiStisch gebruikt en niet het woord islamitisch. Deze kleine, maar belangrijke nuance is menig reageerder ontgaan. Men zag mijn artikel als een aanval op de islam. Het woord islam komt echter nergens in de tekst voor. Dat is bewust zo gedaan en bewust zo bedoeld. Ik val de islam niet aan. Ik heb mij ook niet uitgesproken over het al dan niet gewelddadige karakter van het Christendom. Wat mij op het verwijt kwam te staan dat ik het christelijk terrorisme in de loop der eeuwen negeer. Een andere typerende reactie was dat ik niet zou hebben vermeld dat ook het Joodse Heilige Boek vol aansporingen tot geweld staat. Even wachten: heb ik dat echt over het hoofd gezien? Dacht het niet. Ik citeer: “Elk Heilig Boek bevat aansporingen tot geweld.” Begrijpend lezen is een kunst.

Veel reacties gaan in op het begrip terrorisme. In mijn opvatting gaat het bij terrorisme  primair om zeer gewelddadige aanslagen die zijn gericht tegen het leven van willekeurige burgers. Aanslagen die geen enkel ander doel hebben dan het inboezemen van angst door het zaaien van dood en verderf. Er spelen daarbij geen aanwijsbare militaire motieven. De religieuze terrorist heeft het uitsluitende doel de tanden van zijn eigen religie te laten zien en wraak te nemen op andersgelovigen. Hij hanteert de uiterste middelen om dit te bereiken en is bereid zijn eigen leven daarvoor op te offeren.

Anderen rekken het begrip terrorisme wel erg ver op. Ik vind dat onjuist. Terrorisme is niet het doen van radicale, domme en extreme uitspraken door politieke of geestelijke leiders. Dat soort uitspraken kan je afkeuren en aan de kaak stellen. Maar het is geen uitoefenen van terreur. Terrorisme is ook niet het massaal demonstreren van gelovigen, roepen van leuzen en aanrichten van vernielingen op straat. Terrorisme is zeker niet het treffen van maatregelen ter bescherming van burgers en grondgebied tegen aanvallen van buitenaf. De sleutelwoorden van terrorisme zijn het plegen van redeloos, dodelijk geweld tegen onschuldige individuele burgers. Terreur draait om gewelddadigheid als doel op zich. Maar ja, als het begrip terrorisme wordt verbreed tot staatsterrorisme en je vat daaronder ook allerlei acties in kader van veiligheid en landsverdediging, dan kan je natuurlijk flink losgaan. Vooral als je de woorden Israel en staatsterrorisme in één adem noemt. Dan verwordt kritiek tot een scheldpartij.

Terug naar Cliteurs centrale these: daar is dus veel op aan te merken. Een conclusie die ik nog steeds overeind hou. Er zijn ook andere, niet-religieuze factoren die tot terreur leiden. De massale verschrikkingen en vervolgingen van diverse totalitaire regimes in de twintigste eeuw staan nog vers in het geheugen. De namen Hitler, Stalin en Pol Pot spreken voor zich, geen van allen bekend om hun godsdienstige inborst. Yoram Stein wijst bovendien onlangs in zijn artikel Polytheïsme veel gewelddadiger dan monotheïsme op het intrinsiek gewelddadige karakter van polytheïstisch culturen in het Griekenland van de oudheid en het rijk van de Inca’s. Het mensenoffer vormde toen een geaccepteerd middel tot verzoening met de goden. Bijzonder genoeg is het juist de monotheïstische religie geweest die met die praktijken heeft afgerekend.

Dante had gelijk: de hel is dichterbij dan je denkt. Bij het lezen en nadenken over alle reacties op mijn artikel hoorde ik dat vanaf Kerstmis 2010 tot en met de eerste dagen van 2011 al meer dan 200 doden zijn gevallen als gevolg van terroristische aanslagen in Egypte, Nigeria, de Filippijnen, Afghanistan, Irak en Pakistan. Eén ding is zeker: deze aanslagen zijn niet gepleegd door Joodse terroristen.

Advertenties

4 comments

  1. Ik ben weer heel blij met dit degelijke stuk. Twee vragen.

    Vraag 1 Schaar je de aanslag op Rabin onder terrorisme, zoals Cliteur doet? Je definitie van terrorisme, die ik onderschrijf, stelt o.a. het inboezemen van angst door het zaaien van dood en verderf. Ik schaar vanwege het ontbreken van dat doel die aanslag en ook de Mayacultus er niet onder.

    Vraag 2 Waarom gebruik je de term islamisme en niet mohammedanisme.

    • vraag 1: Ik denk dat ik dit een politieke moord zou willen noemen. Persoonlijk ressentiment tegen één specifieke persoon.
      vraag 2: De term islamisme is een geaccepteerde term voor de uiterst radicale tak van de islam.

      • Ja, de term islamisme is een geaccepteerde term voor de uiterst radicale tak van de islam. Maar waarom onderscheid maken tussen mohammedanen en mohammedanen, als de discussie over de godsdienst islam gaat.
        Cliteur maakt het zelfde onderscheid. Zo’n onderscheid maakt hij niet bij het christendom en niet bij het jodendom, en in beide bestaan ook verschillende stromingen.

  2. Bedankt voor dit geweldige discourse. Het lezen van de reacties zal wel stukken minder aangenaam zijn geweest. Ik denk dat het misverstand indeze religie is. Het communisme en het Nazisme hebben aangetoond, dat het gaat om een constellatie van een bepaald soort ideeen dat tot geweld leidt. Dit is op bijzondere wijze uitgewerkt door George Sorel, die mythen gebruikte om de massa aan te zetten tot gewelddagige revolutie. Revolutionaire theorie gebruikt terreur en geweld als een middel, met als doel de Utopie te bouwen op de rokende puinhopen. De onderliggende gedachte is dat de bestaande machtsstructuren eerst met geweld omver getrokken moeten worden. Er is een collectief voor nodig, individuen die erin berusten dat het hun taak is zich te offeren voor het collectief (plichtsbesef), een zekere mate van pragmatisme, een mentaliteit waarin het doel de middelen heiligt, het kan geen kwaad om het collectief te casten in de slachtofferrol, hetgeen geweld legitimeert (want zelfverdediging), een vijand binnen of een vijand buiten helpt bij het samenhouden van het collectief, en een zeker gevoel van superioriteit (wij tegenover zij). Om terreur op te hangen aan een religie – laat staan een bepaald soort religies (monotheistische) is gewoon een drogrede. Cliteur zou beter moeten weten.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s