De slepende identiteitscrisis van het CDA

Soms zijn televisiebeelden onbarmhartig. Het was pijnlijk om te zien. Bedremmeld stonden de vier kopstukken van het CDA naast elkaar opgesteld op het podium van de verkiezingsbijeenkomst. De uitslagen van de Provinciale Statenverkiezingen waren weliswaar nog niet volledig bekend, maar duidelijk was dat het CDA overal een fors verlies heeft geleden.

Weggevaagd in de traditionele bolwerken Limburg en Noord-Brabant, maar ook landelijk was er slechts teleurstelling en teruggang te bekennen. Alleen in Overijssel wist de partij in de Provinciale Staten de grootste fractie te blijven.
De gezichten van fractieleider Van Haersma Buma, Eerste Kamerlijsttrekker Brinkman, waarnemend partijvoorzitter Spies en vicepremier Verhagen spraken boekdelen. Grote teleurstelling en zelfs geen poging tot een lach. De moed der wanhoop is zelden zo zichtbaar geweest. De afkalving van de christendemocratie lijkt een voortschrijdend, onstuitbaar proces.

Gelijk was er Ad Koppejan die op de morning after opriep tot een terugkeer naar het politieke midden en het nemen van afstand van de rechtse koers van de partij. Het midden als veilig toevluchtsoord en mogelijkheid voor het terughalen van de traditionele achterban. Deze wens komt niet voort uit een gedegen analyse van de politieke situatie waarin het CDA verkeert. De polarisatie van het politieke landschap die zich het afgelopen jaar heeft voltrokken, laat zich niet zo makkelijk ongedaan maken.

Door het optreden van de PVV is de polarisatie opnieuw in het politieke debat getreden. De tijden dat partijen veilig rond het centrum schurkten, zijn voorbij. Het politieke midden is een kale plek geworden, waar alleen D66 zich redelijk weet te handhaven. De overige partijen hebben zich bewust geprofileerd op de rechterzijde (steun aan de coalitie), dan wel op de linkerzijde (tegen de coalitie). Het rechtse blok omvat VVD, PVV en SGP, het linkse blok bestaat uit PvdA, GL, SP, CU, PvdD. Daar heeft ook het CDA rekening mee te houden. Die trend kan niet zomaar door een oproep van een partijdissident worden doorbroken.

Dat het CDA in zwaar weer zit en zich moet afvragen of de partij daar nog ooit uitkomt, is een gegeven. Verschillende factoren zijn verantwoordelijk voor het sombere vooruitzicht van de christendemocratie in ons land. Allereerst is er de interne gespletenheid van de partij. Enerzijds is er de christelijk-sociale vleugel, daartegenover staat de pragmatisch-opportunistische vleugel. De lijn Klink-Hirsch Ballin-Koppejan-Ferrier versus de lijn Verhagen-Bleker-Hillen-Brinkman. Zonder een duidelijke politieke leider en een verbindende politieke visie zal het CDA blijven worstelen met deze verdeeldheid. En interne verdeeldheid is desastreus voor een politieke partij, dat blijkt.

Op het CDA-congres dat vorig jaar moest beslissen over deelname aan een regeringscoalitie met de VVD en gedoogsteun van de PVV was de richtingenstrijd binnen het CDA goed zichtbaar. Die strijd is toen echter niet beslecht. Ondanks de geforceerde juichkreet van Maxime Verhagen dat het congres een “feest voor de democratie “ was. Balkenende was jarenlang in staat om de beide vleugels te verbinden, maar hij is van het politieke toneel verdwenen. Een nieuwe partijleider met persoonlijk gezag die in staat is de richtingenstrijd te beslechten én een gemeenschappelijke CDA-visie door te zetten heeft zich nog niet aangediend. De polarisatie heeft het CDA zélf in bezit genomen en daar komt de partij niet zomaar van af. Daar verandert een oproep om het midden te zoeken voorlopig niet veel aan.

Het is daarnaast de vraag wat een christendemocratisch appèl in deze tijd nog kan inhouden. Christelijke politiek is iets waar het CDA al vanaf haar oprichting afscheid van heeft genomen. In de jaren van Van Agt en Lubbers heeft de C van het CDA een vage, pragmatische invulling gekregen. Die C staat nu hoogstens als inspiratiebron op de achtergrond van het politieke bedrijf. Vertaald in algemene termen als solidariteit met de zwakkeren en rentmeesterschap. In ieder geval heeft het CDA weinig duidelijke handvatten voor de praktische politiek. Het CDA verliest daarom stemmen aan zo ongeveer alle partijen. Maar momenteel nog wel het meest aan de PVV. Uitgerekend de PVV. En dat moet partijkader, leden en achterban pijn doen. Want het illustreert het profileringsprobleem van het CDA ten voeten uit. De boodschap is niet helder en de aanhang loopt daardoor weg.

Het CDA zal zich ook moeten positioneren in het debat over de multiculturele maatschappij en de invloed van de islam in een door “Joods-Christelijke waarden” (een term van CDA-huize!) bepaalde samenleving. In dit wespennest wilde de partij zich tot dusver niet steken. Men kwam en komt meestal niet verder dan het benadrukken van de Donner-doctrine: vrijheid van godsdienst en respect voor andere culturen en religies, waarmee de kous maar af moet zijn. Daarmee heeft het CDA zich in feite buiten de discussie gemanoeuvreerd. Die stellingname is niet meer vol te houden in een tijd waarin Europese regeringsleiders nadrukkelijk erkennen dat het experiment van de multiculturele maatschappij is mislukt. En de PVV hierover vol op het orgel gaat en daarmee stemmen wint.

Een vlucht van het CDA naar het centrum, zoals door Koppejan bepleit, lijkt dus tot mislukken gedoemd als de onderliggende problemen van de partij niet worden opgelost: de leiderschapscrisis, de interne richtingenstrijd, de onduidelijkheid over christendemocratische politiek en het uit de weg gaan van het debat over de multiculturele maatschappij.

Zo blijft de partij vlees noch vis en zal de verdere ineenstorting van de partij niet worden voorkomen. Niets doen is geen optie, hameren op oude, versleten aambeelden ook niet. Dat biedt geen wenkend perspectief, niet voor wat er nog over is van de “natuurlijke CDA-achterban” en niet voor potentiële nieuwe kiezers.

Wil de partij overleven, dan zullen de C en de D van het CDA erg creatief en erg aansprekend moeten worden ingevuld. Een politieke partij kan zich geen blijvende identiteitscrisis veroorloven.

Advertenties

One comment

  1. Als ik kijk wat voor ministers er voor de CDA zitten dan kan ik mij bedenken dat de jonge CDA ers er zich niet meer thuis voelt. Wat een oude meuk het oude rode pluche die steeds individueler lijken te worden als ze het al niet waren en zelfs et wel hele rare spotjes aan komen zetten. Neem Driessen met zijn erotische getinte verkiezings spotjes etc om je rot te schamen lijkt me zo. Oke het bracht hem stemmen maar ik denk eerder dat dat was van zijn bevriende ondernemers en de rest van het land irriteerde zich dood.
    Het CDA congres ik heb het helemaal gevolgd met als grootste ergernis Eurlings saluut. Meneer heeft zich een mooie positie verworven ondertussen.
    Ik wens Ruth Peetoom sterkte het zal een hele klus worden om weer een echt Christelijk beleid te zien(heb uw naaste lief)we zullen het zien.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s