De verwording van de Breivik-discussie

De moordpartij van Breivik wordt teveel gepolitiseerd. Vergeten wordt dat het om de daden van een ernstig gestoorde persoon gaat.Het publieke debat over de massamoord in Oslo neemt bedenkelijke vormen aan. De discussie concentreert zich ten onrechte op de motieven van de dader en met name op zijn ideologische drijfveren.

Links en rechts beschuldigen elkaar de oorzaak te zijn geweest van de tragedie. Men stort zich in analyse van en speculatie over de redenen voor Breiviks daad en ontleent daarbij van alles aan het geschrift dat hij heeft achtergelaten. Men trekt daarbij snel en opportunistisch conclusies.

In de ene variant wordt de (Noorse) sociaaldemocratie verantwoordelijk gesteld vanwege haar multiculturele politiek en verdraagzame opstelling tegenover de islam. Aan de andere kant krijgen populisten en extremisten van rechtse zijde de schuld. De onderliggende veronderstelling daarbij is dat als men weet door wie de dader ideologisch geïnspireerd was, er een duidelijke verantwoordelijke kan worden aangewezen.

Alsof de dader een willoos instrument is dat volledig wordt aangestuurd door een ideologie, dan wel een afkeer van een ideologie. Net alsof een ideologie op zich aansprakelijk kan worden gesteld voor het plegen van moord. Dat is natuurlijk niet zo. Uiteindelijk moordt niet de ideologie, maar de mens. Er zijn veel mensen met extremistische opvattingen, maar zeer weinigen van hen zetten de ultieme stap tot moord.

De persoonlijkheid van de individuele mens is in eerste en laatste instantie bepalend voor de beslissing om tot moord over te gaan. Om een moord van een dergelijke immense schaal en gruwelijkheid te kunnen plegen moet de dader beschikken over een bijzondere, morbide persoonlijkheidsstructuur. Forensische ervaringen met serie- en massamoordenaars wijzen op een specifiek daderprofiel. Voor mensen die over een dergelijke profiel beschikken is de stap tot gewelddadig gedrag of moord een kleine.

De kenmerken van dat persoonlijkheidsprofiel zijn als volgt. De dader kent geen angst, heeft weinig emoties, heeft nauwelijks een besef van moraliteit en heeft geen vermogen tot empathie. Hij kan zich niet inleven in andermans gevoelens en gedachten en heeft daardoor geen last van schuldgevoelens of wroeging. Hij heeft een extreem egocentrisch, narcistisch wereldbeeld en handelt kil, planmatig, rationeel en berekenend. Hij is meestal bovengemiddeld intelligent en bijzonder goed in het manipuleren van andere mensen.

Deze kenmerken komen voor bij de zogenaamde psychopatische persoonlijkheid. Deze is in bepaalde omstandigheden in staat tot extreme agressie en overschrijding van de morele grenzen die voor “normale” mensen een vanzelfsprekend gegeven zijn. Hij kan goed liegen en zich presenteren als een innemend, rustig sociaal persoon. Voor mensen met een psychopatische persoonlijkheidsstoornis zijn de prognoses slecht. Zij laten zich niet behandelen. Er zijn ook geen behandelmethoden bekend waarmee psychopaten kunnen worden genezen van hun antisociale gedrag. Therapie leidt bij hen juist vaak tot verergering van het antisociale en manipulatieve gedrag.

Ik heb sterk de indruk dat de moorden in Oslo zijn gepleegd door een psychopaat. Ik denk dat alle hiervoor beschreven persoonlijkheidskenmerken bij hem zijn terug te vinden. Daarom denk ik ook dat het volstrekt zinloos is om de oorzaak voor zijn misdaden te zoeken in ideologische en politieke factoren. De psychopaat speelt met dit soort motieven om mensen een rad voor ogen te draaien en op het verkeerde been te zetten. Hij is goed in het rationaliseren van gedragingen die niet te rationaliseren zijn. Moord is voor hem een keuze, waar het voor de meeste anderen een no-go-area is.

Waarom de psychopaat doet wat hij doet? Men weet het niet. Er kunnen erfelijke factoren spelen, er kan in de opvoeding iets misgegaan zijn, er kan sprake zijn van hersenbeschadigingen. Wat zeker is, is dat deze mensen wandelende tijdbommen zijn die op onverwachte ogenblikken kunnen afgaan. Om redenen die waarschijnlijk altijd duister zullen blijven. Om redenen die zich niet laten reduceren tot ideologische of politieke gedrevenheid. Ongeacht wat de psychopaat zelf aanvoert als oorzaak van zijn daden. Vergeet niet, we hebben hier te maken met een meester in manipulatie. De psychopaat moordt omdat het kan en hij het wil.

Dit soort gruweldaden is dus niet te voorkomen. Laten we niet zo naïef zijn dat te denken. Psychopaten waren er in het verleden, zijn er in het nu en zullen er in de toekomst ook zijn. Ze zijn onder ons. Soms herkenbaar, meestal helaas onherkenbaar. Met deze trieste gegevenheid moet de mensheid het doen. De maatschappij en de mens zijn niet zo maakbaar dat psychopaten voortijdig kunnen worden herkend en onschadelijk gemaakt.

De psychopaat stopt niet met zijn gedrag als er een ideologie of politieke partij wordt verboden, als er een ander beleid wordt gevoerd of als het politieke debat in een andere toonzetting plaatsvindt. Een tragedie als in Oslo is gebeurd, kan weer gebeuren. Psychopaten als Breivik laten zich niet stoppen. Alleen door vier betonnen muren en een vergrendelde ijzeren deur. Of door de dood.

Advertenties

9 comments

  1. Asher, ik ben een van degenen die het Manifest van Breivik vrijwel van a tot z gelezen hebben.
    Mijn conclusie: Breivik is inderdaad een narcistische psychopaat met autistische trekjes. Het duidelijkst blijkt dat uit zijn ‘dagboek’aan het eind van het 1518 pagina’s tellende manuscript. Echter, waar ik van mening verschil met jou, is dat hij niet ideologisch gedreven is. Zijn woede en frustratie zijn niet manipulatief, maar echt. Wacht het verloop van het proces maar af. Een echt debat over de 3 I’s zal gevoerd moeten worden. Dat debat heeft zijn onschuld verloren met 76 doden in Noorwegen, een land met krap 5 miljoen inwoners, rijk door olie en gas en met volop ruimte. Toch staat daar de eerste ‘Breivik’ op. Ain’t that strange ? Willen wij Hollandse Breivikjes voorkomen dan dient het debat open en zonder taboes te worden gevoerd. Het woord is aan de beroepsbloggers.

  2. Dit is een schandalige politieke moord. Niet op een kopstuk, maar op tientallen potentiele kopstukken van een partij. Dat de dader iemand is die de andere zijde van het politieke spectrum aanhangt is geen bijzonderheid. Dat maakt natuurlijk niet dat die zijde dan ook verantwoordelijk is voor de misdaad.

    Ik geloof niet dat sarah palin de schuld heeft van de moordpoging op giffords ondanks de crosshair-map
    Ik geloof niet dat Ad Melkert of Marcel van Dam verantwoordelijk is voor 6 mei
    Ik geloof niet dat alle moslims verantwoordelijk zijn voor 11 september.

    Ik vind het nog wel meevallen met de beschuldigingen richting Wilders als je ze vergelijkt met de voorbeelden die ik hierboven noem. Deels zijn die beschuldigingen kleine wraakacties van aanhangers van links, maar ik heb geen enkele van de linkse kopstukken dergelijke beschuldigingen zien uiten. Ik noem ze wraakacties omdat de shortcut: “een of een paar voorbeelden van groep Y vindt/doet X betekent alle mensen uit groep Y vinden/doen X”, vaak door wilders, pvv-fractieleden en hun aanhangers gebruikt wordt. Bij hen is goep Y meestal moslims, marokaanse jongeren, of multiculturalisten. Nu zij zelf groep Y zijn zie je ze om redelijkheid vragen.

    Veel belangrijker is het feit dat Wilders woorden schijnbaar te makkelijk verkeerd uitgelegd kunnen worden. Het verzoek aan Wilders is om duidelijk uit te leggen dat wat hij zegt niet voor alle Moslims, marokaanse jongeren of multiculturalisten geldt. Dat de meerderheid normale redelijke mensen zijn. Deze oproep zie je wel van linkse kopstukken. Deze terechte oproep wordt dan weer door Wilders “politiek slaatje uitslaan” genoemd.

    • Dolfijn, wat je meevallen noemt. Kijk naar de reacties van Jole en op Joop.nl, naar Paul Leijendekker van de NRC, naar de berichtgeving door de media.

      En vergeet niet dat er één belangrijk verschil is met de slachtoffers van Breivik: Fortuyn was een politicus. Die meermaals heeft gewaarschuwd dat hij bedreigd werd en om beveiliging heeft gevraagd. Beveiliging die hem door Kok geweigerd is.

      Appels en peren derhalve.

      • Paul leijendekker? nooit van gehoord. Kan hem ook niet op internet vinden. Zeker geen ” kopstuk”
        Ik heb even op Joop gekeken, Jole heeft 2 artikeltjes gepost over noorwegen. Ik citeer uit een:

        “Het zou geen kwaad kunnen als er in en met PVV-kringen eens een open debat gevoerd wordt over de manier waarop er over links wordt gedacht en gesproken. Net zoals we dat hier op Joop hebben gevoerd over de ‘smakeloze’ Hitler-vergelijking. Zo’n debat is gezond, zet aan tot nadenken en nuanceert. Dat laatste is het beste middel tegen extreme polarisatie. ”

        Dat komt volgens mij best overeen met wat ik de linkse Kopstukken toeschrijf.

        http://www.youtube.com/watch?v=e9tldeikeM8 kijk wat de voorzitter van de LPF zegt.
        (in de eerste minuten van filmpje)

        Hoe kun je nu ontkennen dat dit een politieke moord is. Alle slachtoffers zijn op politieke voorkeur uitgezocht. Ook de leider van de arbeidspartij jongeren afdeling is in koele bloede geexecuteerd.

        Leg uit waarom dit appels met peren vergelijken is.

  3. Beste Asher, ik denk dat je een heel eind komt met je invalshoek en analyse. Zo te lezen spreek je uit ervaring met dit soort lieden óf je hebt je er heel goed in verdiept. Ben zelf werkzaam geweest in de psychiatrie en heb ook ervaring met het fenomeen autisme. Toch denk ik dat je nog een belangrijk element eraan toe zou moeten voegen en dat is de huidige mediamaatschappij, waarin potentiële aanslagplegers, wanna-be-martelaren en verkondigers veel meer en sneller dan vroeger de aandacht en ‘roem’ kunnen vergaren die ze zoeken. Het si dus niet denkbeeldig dat ze daarom eerder tot actie zullen overgaan dan wanneer dit niet het geval zou zijn. Ben je geïnteresseerd in mijn totale verhaal, zie dan hier: http://heinscatchup.wordpress.com/2011/07/27/de-mediamaatschappij-wekt-tot-razernij/

    Maar in elk geval mijn complimenten voor het essay, ook al wordt er dan ook hier met geen enkel woord gerept over de getroffenen in de ruimste zin des woords.

    • Het verdriet dat psychopaten medemensen kunnen aandoen is inderdaad immens. Dat is onbeschrijflijk. Ik heb me in dit stuk uitsluitend gericht op de persoon van de dader en hoe hij in elkaar moet zitten om zo’n gruwelijke daad te kunnen uitvoeren. Ik denk dat zijn ernstige persoonlijkheidsstoornis cruciaal is geweest in dit drama en niet zozeer zijn opvattingen over de multiculturele maatschappij en de islam. Die opvattingen zullen wellicht door velen worden gedeeld. Maar vrijwel niemand zal vervolgens tot een moordpartij overgaan. Deze zwaar gestoorde persoon echter wel.

  4. @mazuro, ik heb uw stukje gelezen op uw site. Ik dacht eerst met een erg jongmens te maken te hebben, maar u schrijft hier dat u gewerkt heeft in de psychiatrie (gepensioneerd ?).
    Uw stukje op uw site vind ik flinterdun, warrig en getuigen van een grote naïviteit. Ik vind het jammer een zo hard oordeel te moeten vellen, want met de strekking van uw betoog (laten we vooral niet vergeten mededogen te tonen voor de slachtoffers en de nabestaanden, en de rol die de media daarbij spelen) ben ik het natuurlijk eens. Wie niet ? En daarom is het een enorme open deur. Met andere woorden: nietszeggend.

    Verder noemt u het vooringenomen stuk van Bas Heijne over deze kwestie ‘een doorwrochte en hout snijdende publicatie’. Dan ben ik eigenlijk al klaar met lezen. Die publicatie van Heijne is één grote tirade tegen de islamcritici. Een columnist als Ellian wordt contextloos weggezet als een kleine jongen. Ik bedoel maar: doorwrocht en houtsnijdend ? Een blamage voor een serieus blogger.

    Dan schrijft u dat er een debat moet plaatsvinden over de multiculturele samenleving. Maar eerst en zelfs vooral over onze uit de hand lopende mediamaatschappij (wat u daarmee dan precies bedoelt blijft overigens duister), om te besluiten met ‘..dat het bovendien ook positieve effecten heeft zoals rondom De Arabische Lente’. Ow, heb ik wat gemist ? U vindt de Arabische Lente positief ? Waar baseert u dat op ? Op de toegenomen invloed van de moordenaars van de Muslim Brotherhood ? My goodness.

    U vervolgt uw betoog met nog wat alinea’s waarvan ik begrijp dat u erg veel woorden gebruikt om uw opvatting te poneren dat potentiële terroristen eerder tot hun acties overgaan omdat ze weten dat het ze media aandacht oplevert. U laat echter dan weer na om aan te geven wat de media dan wel of niet moeten weergeven. Kortom, flinterdun.

    • Beste trias politica
      We kunnen beter spreken van scheiding der geesten. Uw aanmatigende, patroniserende toontje is kennelijk representatief voor een zelfverklaard ‘serieus blogger’. Welnu, liever naïef dan dusdanig representatief; liever flinterdun dan dikdoenerij. Mijn probleem is nu juist het zichzelf veel te serieus nemen van mensen zoals u. Wij kreunen en steunen onder uw zwaarwichtigheid. Gelukkig komt een oordeel pas hard aan wanneer het van iemand afkomstig is die niet aan voornoemde pretenties lijdt.
      Mijn betoog is niet meer, maar ook niet minder dan het resultaat van opgebouwde ergernissen over de stortvloed van meningen, aantijgingen en duidingen aangaande
      deze tragedie. Dat u de publicatie van Bas Heijne er uitlicht en die wegzet als ‘één grote tirade tegen de islamcritici’, licht een tikje van de/uw sluier(..) op. En wie zijn trouwens die islamcritici? Die zijn er zovele en zo divers van aard – van genuanceerd tot nietsontziend – dat deze kwalificatie sowieso flinterdun, dus niet serieus
      te nemen is.
      De ‘open deur’ is een mooie metafoor voor mijn invalshoek qua mediamaatschappij. Voor eenieder staat de deur open, iedereen voelt zich vrij en uitgenodigd om in het ongebreidelde-communicatie-huis rond te lopen, zonder zich nog af te vragen of men een al dan niet genode gast is.
      Ik schrijf niet dát er een debat over de multiculturele samenleving moet plaatsvinden, maar dat dit al volop aan de gang is (hoe ondoordacht en onverdraagzaam vaak dan ook). En m.b.t. de Arabische Lente heb ik slechts aangegeven dat de sociale media hier óók een positieve rol in hebben gespeeld, een volgens mij algemeen aanvaard gegeven. Dat is geheel iets anders dan dat ik de Arabische Lente onverdeeld positief zou vinden.
      Dat ik niet aan kan geven wat en hoe de media al dan niet zouden moeten weergeven, heeft weer alles te maken met mijn bescheidenheid, sterker nog ontoereikendheid. Ik durf toe te geven dat ik het niet weet, maar raadt ‘slechts’ alle betrokkenen – en u in het bijzonder – aan om eerst even bij zichzelf en onderling te rade te gaan, alvorens iets te vinden, te publiceren of uit te zenden. Waarvan akte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s