Als passie wordt verstikt. De teloorgang van Ajax en de Partij van de Arbeid.

(eerder verschenen op Liberale Media, 22 november 2011)

Passie is de drijvende kracht in de politiek en in de sport. De crises bij Ajax en de PvdA laten zien wat er gebeurt als passie moet wijken voor verzakelijking. Politiek en sport hebben één belangrijke overeenkomst. Beide worden ze door passie aangedreven.

Passie kan ongekende krachten en energie in de mens losmaken. Wilskracht, opofferingsgezindheid, doelgerichtheid en doorzettingsvermogen. Gemoedstoestanden die je in het normale dagelijkse leven zo vaak zou willen hebben, maar zo zelden kan bereiken. Zonder passie geen topprestaties. Zonder passie geen sport. Zonder passie geen politiek. Zo gauw passie ingekaderd wordt in instituties en vaste, op controle gerichte procedures gaat het mis. Dan dooft het heilig vuur en doet de routine zijn intrede. De high energy, high focus van de gepassioneerdheid maakt plaats voor de tactiek van moeizaam doormodderen. Routine drijft immers op een laag energieniveau en lage bezielingsgraad. Passie wordt tot lethargie als ze wordt ingesnoerd door krachten die planmatigheid, regelmaat en voorspelbaarheid vereisen.

Het afknijpen van passie is niet moeilijk: zorg voor professionalisering. Althans datgene wat men professionalisering noemt. Maak een businessplan of beleidsprogramma, stel procedures vast, creëer een vergadercircuit, ontwerp een marketingstrategie en benoem een zakelijk leiderschap. Stuk voor stuk instituties die de passie wurgen. Menselijke maakbaarheidskrampen die iets willen sturen wat niet gestuurd kan worden. De illusie van de regelkamer.

Passie heeft ruimte nodig. Passie groeit in een omgeving die mensen in staat stelt om elkaar te vinden in een gezamenlijk beleefd gevoel en gedeelde idealen. En daaraan plezier te beleven en anderen plezier te geven. Natuurlijk mag je die omgeving inrichten en ordenen. Als je er maar voor zorgt dat je de kern van de zaak niet uit het oog verliest. Passie is de echte motor van het politieke bedrijf en het beoefenen van sport.

Hoe erg het mis kan gaan als de passie wordt ondergesneeuwd, zie je aan de voorbeelden van Ajax en de Partij van de Arbeid. In een alleszins begrijpelijke drang zich aan te passen aan de eisen van de tijd en mee te varen op de golven van de professionalisering hebben beide organisaties hetzelfde traject doorlopen. Ze hebben er alles aan gedaan om de passie, hun voedingsbron en hun levensader, te verstikken. Daar zijn ze al ruim 20 jaar systematisch mee bezig. Het plezier om het spelletje werd daarbij ondergeschikt gemaakt aan de bedrijfsmatige aanpak van plannen en structureren.

Ajax werd van een voetbalclub een beursgenoteerd bedrijf en een marketingconcept. Met de bouw van de Arena, begin jaren negentig van de vorige eeuw, kwamen er meer managers, een holding en business targets. Ergens halverwege werd de passie op een zijspoor gezet en als aanschouwelijk object in de fotogalerij van het Ajax Museum opgeborgen. Passie werd iets van vroeger. Gepersonifieerd in mensen als Johan Cruijff, Rinus Michels en Sjaak Swart. Verbeeld in verhalen over de glorietijd van weleer. Passie werd een herinnering. Niet meer gezien als het cement en de raison d’être van de club.

De oude Ajaxfamilie, het kluppie waar jong en oud elkaar ontmoetten, viel daardoor langzaam uiteen. De jeugdopleiding werd een rapportagemechanisme. Doorstroming van jongeren naar het eerste elftal werd eerder uitzondering dan regel. Het heil werd verwacht van dure spelersaankopen. Er werd een bedrijf als een stolp over een voetbalclub geplaatst. Geld verdienen werd belangrijker dan voetbal. Het resultaat is bekend: chaos, stuurloosheid, ruzies, koningsdrama’s, wanhopige interventies en verzoeningspogingen. En vooral: tegenvallende voetbalresultaten en een rotgevoel bij de supporters.

De PvdA. Het verval van deze partij zette in dezelfde periode in als de teloorgang van Ajax. De tijd waarin de sociaal-democratische idealen werden ingeruild voor een zakelijk soort politiek laveren met een afgebladderd Links laagje progressieve kretologie. Solidariteit en volksverheffing werden containerbegrippen waarin van alles en nog wat onder viel te brengen. Maatschappijhervorming en bescherming van de zwakkeren kregen een nieuwe invulling, De PvdA werd een bureaucratische bestuurderspartij die vrij kritiekloos een nieuwe multiculturele achterban omarmde. Gericht op stemmenwinst.

De stadswijk en de beleidsnota werden de proeftuintjes voor een nieuwe, zich progressief noemende bestuurlijke elite. Dagelijkse problemen op het gebied van veiligheid, integratie en onderwijs werden overgoten met sausjes van subsidies, beleidsnota’s, bureaucratie en hobbyprojecten. De politieke leiding verbrokkelde tot een zakelijk, ongeïnspireerd leiderschap. Dat slechts op de winkel paste, navelstaarde en interne machtsspelletjes speelde. De sociaaldemocratische passie en bevlogenheid kwijnden daarbij volledig weg. Het resultaat: slechte verkiezingsuitslagen, een krachteloze partijleiding en gefrustreerde partijleden.

De PvdA is de weg kwijt. Ajax is de weg kwijt. Een parallelle Werdegang met dezelfde oorzaak: doorgeslagen verzakelijking en professionalisering niet meer als middel, maar als doel. De passie zal dus teruggevonden moeten worden. Zonder passie geen toekomst voor Ajax en geen toekomst voor de PvdA. Ajax moet weer een voetbalclub worden, de PvdA moet weer een sociaaldemocratische volkspartij worden. Om te overleven zullen beide organisaties ruimte moeten geven aan de krachten die de bezieling weten terug te brengen in de gelederen. De oplossing ligt niet in het blijven toepassen van meer van hetzelfde. Krampachtige beheersingsmechanismen brengen geen uitkomst. Wat niet werkt, werkt niet.

In vastgelopen, in verwarring zijnde organisaties loont het om de mensen met een authentieke visie en gedrevenheid de ruimte te geven. Zoek het in het vermogen van hen die in staat zijn te inspireren, energie te genereren en een familiegevoel te geven. Zoek het niet in nog meer bestuurders, nog meer commissies en nog meer rationele, dichtgetimmerde actieplannen. Geef de individuele ziener en de charismatische leider een kans. Keer terug naar de roots: de passie in plaats van de ratio.

Johan Cruijff had helemaal gelijk toen hij onlangs benadrukte dat creatieve energie wordt gegenereerd vanuit de rechterhersenhelft, de plek van de intuïtie en het gevoel. Daarmee kunnen mensen enthousiast worden gemaakt en in beweging gebracht. Daarmee kom je uit het moeras. Daarmee breng je de passie terug in de politiek en in de sport. Als de passie er weer is, komen de resultaten vanzelf. Niet omgekeerd. Zo simpel is het. Want als je niet schiet, ken je niet scoren.

Advertenties

3 comments

  1. Cruijff zei dat een voetbalclub door voetballers moet worden geleid. Als dat betekent dat een sociaaldemocratische 2e kamerfractie een sociaaldemocraat aan het roer moet hebben, dan wens ik de PVDA leden veel sterkte en wijsheid toe.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s