De vlucht vooruit van het CDA

(eerder verschenen onder de titel Maxime Verhagen heeft uiteindelijk verkeerd gegokt op VK Opinie, 13 januari 2012) 

Het CDA kan als middenpartij alleen overeind blijven in een stabiel kabinet van gematigde linkse of gematigd rechtse signatuur. De huidige gedoogcoalitie blijkt een verkeerde gok te zijn geweest.

Een positie in het midden van het politieke spectrum kan heel comfortabel zijn. Je houdt daarmee alle mogelijkheden open voor deelname aan een regeringscoalitie. Decennialang heeft het CDA strategisch en tactisch handig gebruik kunnen maken van deze situatie. Men kon kiezen voor een kabinet met een grote partij op rechts (VVD) of met een grote partij op links (PvdA). Al naar gelang de verkiezingsuitslag en het politieke humeur van de dag. Niets aan het handje. Het CDA als ware bestuurderspartij was flexibel genoeg om een beetje naar links of een beetje naar rechts bij te sturen. In het kabinet kwam de partij toch wel.

Het eerste deukje in de riante spilpositie van het CDA werd geslagen in de jaren negentig van de vorige eeuw. Er kwamen paarse kabinetten onder Wim Kok. PvdA en VVD samen in de regering en het CDA er buiten. Dat was even wennen voor de christendemocraten. Na een eeuw regeringsverantwoordelijkheid moest de partij in de oppositiebankjes plaatsnemen. Dat viel niet mee. De bestuurdersreflexen waren nog zo dominant dat de arme fractieleider Ennëus Heerma in de Tweede Kamer de regering vaak complimenten gaf in plaats van gaten in het paarse bastion te schieten.

De tweede wake-up call kreeg het CDA toen na de verkiezingen van 2002 regeringssamenwerking werd gezocht met de LPF en D66. De partij die het gedachtegoed van Pim Fortuyn tot uitvoering wilde brengen, verzette zich tegen de gevestigde politieke orde. De cultuur waar het CDA nu juist een exponent van was. De christendemocraten wisten zich dan ook geen raad met het onvoorspelbare politieke gedrag van de Fortuynisten. Het eerste kabinet Balkenende ging al gauw ten onder door ruziënde LPF-ers in het kabinet en in de Tweede Kamer.

Het kortstondige LPF-avontuur zou al een les moeten zijn geweest voor het CDA. Een coalitie met een partij die niet in het traditionele links-rechts-sjabloon past en zich niet houdt aan de traditionele politieke mores, is niet goed hanteerbaar voor het CDA. De partij kan best in het ene kabinet een beetje naar links buigen en in het andere kabinet een beetje naar rechts. Maar niet tegelijkertijd naar links én naar rechts buigen met een coalitiepartner die met zichzelf in de clinch ligt. Dat geeft gespletenheid in de partij, gemor bij de achterban en identiteitsproblemen.

Een middenpartij floreert niet in een coalitie van een onduidelijke signatuur met een partij die zich tegen de bestaande politieke orde keert en de zaak steeds op scherp stelt. De huidige gedoogcoalitie van het CDA en de VVD met de PVV toont dit eens te meer aan. Het CDA neemt deel aan een regeringscoalitie die in een tijd van crisis een hard saneringsbeleid wil uitvoeren. De christendemocratische waarden van gedeelde verantwoordelijkheden, rentmeesterschap en solidariteit met de zwakkeren komen daarbij zwaar onder druk te staan. De partij kan dit tot nog toe niet goed uitleggen aan de achterban.

Een veel ingrijpender moeilijkheid voor het CDA is de gedoogconstructie met de PVV. Een partij die zich maar op enkele onderwerpen gebonden acht aan het regeerakkoord. Een partij die een nogal ongewone en onvoorspelbare manier van politiek bedrijven heeft. Een partij die niet past in het links-rechts-sjabloon. Een partij die hard uithaalt naar de Islam en immigranten uit islamitische landen. Een partij die zich sociaal-economisch weer bij de SP thuisvoelt. Een partij die niets op heeft met het ideaal van de verdere Europese integratie dat bij het CDA van oudsher hoog op de politieke agenda staat.

Maxime Verhagen heeft uiteindelijk verkeerd gegokt. Een beleid dat op gespannen voet staat met wat er nog over is van de christendemocratische waarden en ook nog eens afhankelijk is van een grillige gedoogpartner, is voor het CDA eigenlijk een onmogelijke opgave. De eigen identiteit van de christendemocratie is niet meer zichtbaar. Niet voor de buitenwereld en niet voor de achterban. De PVV laat zich niet zo makkelijk bespelen en heeft qua politieke stijl van opereren helemaal niets met de polder- en overlegdemocratie waarin het CDA zich zo thuisvoelt. In deze regeringscombinatie staat het CDA dan ook niets anders te wachten dan verdere marginalisering.

Deelname aan een kabinet met een wankele politieke basis werkt dus niet voor het CDA. Zaken doen met anti-establisment-partijen ook niet. Dat heeft de ervaring met de LPF uitgewezen en blijkt nu in de gedoogconstructie met de PVV. Nu een “ruk naar links” doorvoeren, zoals partijvoorzitter Peetoom schijnt te willen, vormt geen oplossing voor dit structurele probleem. Op links is het immers al vrij druk. Een linkse koers zal leiden tot een nog grotere spanning tussen het huidige kabinetsbeleid en de (al dan niet hertaalde) christendemocratische waarden.

Maar misschien is een breuk met de regeringscoalitie nu juist waar Peetoom op aanstuurt. Misschien is de ruk naar links niet meer dan een opportunistisch breekijzer in het cement van de coalitie. De ruk naar links als aangrijpingspunt om het kabinet te laten vallen, de aangeslagen achterban te hergroeperen op een meer gematigd programma, nieuwe verkiezingen te krijgen en verder nooit meer met de PVV zaken te doen.

Voortaan zal het CDA – als de partij zich tenminste nog in de kiezersgunst weet te herstellen – weer koers moeten zetten op deelname aan een stabiele regeringscoalitie. Dat is het enige trucje dat de christendemocraten immers goed kennen en waarin ze zich hebben bewezen. Een paar jaar een beetje links beleid of een paar jaar een beetje rechts beleid. Geen experimenten meer met anti-establishment partijen. Dat is de enige vertrouwde optie voor de nette bestuurderspartij die het CDA altijd is geweest en nog steeds is.

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s