Waarom 100 mensen bij elkaar kwamen

De Dag van 100 in De Balie op een zonovergoten zondagmiddag: het was even wennen. Ik mocht in de eerste discussieronde op Tafel 10 het gesprek leiden. Met een achttal mij voorheen onbekende tafelgenoten en een A4-tje vol uitspraken over thema’s als Politiek, Overheid en Moderniteit.

Na enkele aftastende en voorzichtige opmerkingen gooide ik er wat prikkelende statements tegenaan. De gedachtewisseling kwam op gang. Na een uur waren we het eens geworden over vijf stellingen, die via Twitter met de hashtag dv100 de wereld in werden gestuurd.
Zo werkt een aanzet tot politieke vernieuwing anno 2012. Buiten de vaste kaders en lijnen van de politieke partijen om. Open discussie zonder politieke taboes en stokpaardjes. Hoe verschillend ook de diverse deelnemers waren, zij delen één passie. Zij kiezen niet voor de geruisloze voortzetting van verouderd politiek denken en handelen binnen de strakke lijnen van de partijendemocratie. Zij kiezen voor de impulsen van de vernieuwing vanuit open discussie en een krachtig, individueel burgerschap. Want dat is de echte smeerolie van de samenleving.

En je kunt natuurlijk zeggen dat het een stelletje elitaire Randstedelijke – en grachtengordelintellectuelen was. Ook vanuit de zaal werd dit opgemerkt door oud-politicus Michel van Hulten. Hij gaf het advies aan de initiatiefnemers om snel aansluiting te zoeken bij politieke vernieuwingsdiscussies in de “buitengewesten”. Een nuttig advies om het draagvlak te vergroten. Hoe het ook zij, er werd constructief gediscussieerd en nagedacht over de toekomst van Nederland en over manieren om vastgeroeste patronen in de samenleving te doorbreken.

Want juist nu in de turbulentie van een voorslepende financiële crisis is het tijd voor een breuk met niet-functionele en contraproductieve bureaucratisering en technocratisering. Het is tijd voor een breuk met de primaire reflexen van de polarisatie, met de onbestuurbare machtsconcentraties in het onderwijs en in de zorg, met groepsdenken en slachtoffercultus, met de politieke habitus van elkaar vliegen afvangen en mediatijd pakken voor het debiteren van oneliners.

In het krachtenspel tussen overheid en burgers is het de burger die weer zichtbaar moet worden. De Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid ziet dit in haar recent verschenen rapport Vertrouwen In Burgers heel scherp: het vertrouwen in de burger moet bij de overheid weer terugkomen. De betrokkenheid en het eigen initiatief van burgers om vorm te geven aan hun leven, woon- en werkomgeving moet door de overheid worden ondersteund. Dat is goed voor de overheid en goed voor de burgers. En uiteindelijk goed voor de politiek.

De nieuwe burgerzin kiest voor het beleven en doorleven van de individuele burgerlijke vrijheid, niet voor mechanismen die redeloze tradities en groepsbelangen koesteren en modernisering afwijzen. Het moderne burgerschap is daarbij geen vrijbrief voor egoïstisch gedrag. De openbare ruimte en het openbare debat zijn van ieder van ons. Voor iedereen gelden dezelfde spelregels en verkeersregels, ongeacht geslacht, etniciteit, religieuze signatuur, seksuele voorkeur en sociaaleconomische positie.

Het moderne burgerschap mag geen restproduct van de politieke onderhandelingstafel zijn. Het is juist de verbindende schakel die moet zorgen voor een vitale en energieke samenleving die in staat is om het hoofd te bieden aan elke sociaaleconomische of financiële crisis. Juist de partijen in het politieke centrum zouden zich hiervan bewust moeten zijn. Aan hen de taak om af te stappen van de rijdende trein van de routine en de traditie en van de uitgemolken slagzinnen van de diverse –ismen.

De huidige Europese en mondiale crisis kan juist worden benut om de grondslagen te leggen voor een maatschappij die uitgaat van mondige, betrokken burgers. Ieder uniek in aard en gedrag, in talenten en competenties. Niet vastgeroest in vermolmd groepsdenken en vasthoudend aan oude, versleten voorrechten en zekerheden. Individuele mensen die elkaar vinden in inzet voor de samenleving, open debat en wederzijds respect.

De verzuiling heeft zichzelf veel te lang overleefd. Zij laat nog steeds haar sporen na in het onderwijs, in de media, in de sport en in de politiek. Het is anno 2012 om deze fossiele structuur te verhuizen naar de plek waar zij hoort: het nationale historische museum. Burgers moeten niet langer worden beschouwd als exponenten van een groep, maar als bewuste individuen die zelf vorm geven aan hun leven en zelf daarvoor verantwoordelijkheid dragen.

Over deze thema’s – en nog meer – ging de Dag van 100. Hoe nu verder? Op de rol staat een boekje met artikelen in augustus als weerslag van deze middag. En een vervolgbijeenkomst in het najaar. Waar het uiteindelijk op zal uitdraaien, is nog niet duidelijk. De beweging moet zich de komende maanden ontwikkelen en een eigen dynamiek krijgen. Veel mensen hebben daaraan al hun bijdrage toegezegd. Elke vernieuwing begint met een uitwisseling van gedachten, met discussie, passie en energie. Dat alles moet gebundeld worden en zijn focus krijgen. Ik maak me er dus geen zorgen over.

In de wandelgangen en op het terras sprak ik in de pauze en na afloop van de middag met enkele collega-discussianten. Eén opmerking is me bijgebleven. Iemand zei dat een vernieuwingsbeweging altijd verketterd wordt door the powers that be. Stel dat de gevestigde orde vol lof zou zijn over de Dag van 100, dan pas was er een probleem.

Later, in de trein naar huis, besefte ik dat ik me die hele middag geen moment geërgerd had, niet moe was en vol positieve energie. Een wonderlijke en unieke ervaring. Alleen al dat gegeven was voor mij de opbrengst van de Dag van 100. Ik vermoed zo maar dat meer deelnemers met hetzelfde gevoel de thuisreis hebben aanvaard.

Advertenties

One comment

  1. Ronald Plasterk tijdens een recente lezing: “Powerpoint is de rollator voor de intellectueel gehandicapten”. Ik reken het “via Twitter de wereld inslingeren van vijf stellingen” daar ook onder. Het toedekken en verhullen van allerlei problemen met one-liners is een van de problemen van het huidige gure media- en politieke klimaat. Het vervangen van de ene slagzin door een andere. De intellectuele spankracht lijkt over de gehele linie af te nemen.

    De nadruk op “modern burgersschap”, waaraan slechts een kleine elite aan zal kunnen voldoen, werkt verdere depolitisering in de hand en werpt de individu nog meer terug op zichzelf. Burgerschap zal moeilijk als zingevend ervaren kunnen worden tenzij we weer terugvallen op nationalisme. Lijkt met niet modern.

    “Niet vastgeroest in vermolmd groepsdenken”? Het doorgeslagen liberale individualisme lijkt mij een veel groter probleem!

    Ik behoor niet tot de powers that be. Integendeel ik deel de zorg over de teloorgang van de politiek en de krachteloosheid van het bestuur en haar “oplossingen” die nooit oplossingen zijn. Ik hoop dat je deze en andere kritiek serieus neemt en niet zegt dat “ik niet begrijp waar het om gaat”

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s